ರುದ್ರಂ ಧ್ಯಾನ ಶ್ಲೋಕ

ಯಾವುದೇ ಗಂಭೀರವಾದ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಸ್ತೋತ್ರ ಅಥವಾ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು, ಅಥವಾ ಪಠಿಸುವ ಮೊದಲು, ಅದರ ಧ್ಯಾನಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಪಠಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಧ್ಯಾನವು ಆ ಗ್ರಂಥಕ್ಕೆ ಗೌರವವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅದರ ದೇವತೆಯನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸುವ ಸಾಧನವೂ ಆಗಿದೆ.

ಗಾಯತ್ರೀಮಂತ್ರಕ್ಕೂ ಮೊದಲು “ಮುಕ್ತಾವಿದ್ರುಮಹೇಮ ನೀಲಧವಳ…” ಎಂಬ ಧ್ಯಾನಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತೇವೆ. ವಿಷ್ಣು ಸಹಸ್ರನಾಮಕ್ಕೂ ಮೊದಲು “ಕ್ಷೀರೋದನ್ವತ್ ಪ್ರದೇಶೇ…” ಎಂಬ ಧ್ಯಾನಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತೇವೆ. ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಶ್ರೀರುದ್ರವನ್ನು ಪಠಿಸುವ ಮೊದಲು ಈ ಅದ್ಭುತ ಧ್ಯಾನಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಪಠಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಧ್ಯಾನಶ್ಲೋಕವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ; ಇದು ರುದ್ರಾಧ್ಯಾಯದ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಹೃದಯವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ದಿವ್ಯವಾದ ಭಾವಾರ್ಥಗಳನ್ನು, ಶಾಸ್ತ್ರಕಾರರು ಸೂಚಿಸಿರುವ ಆಳವಾದ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು, ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಸರಳವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ತೆರೆದಿಡುವ ಒಂದು ವಿನಮ್ರ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.

आपातालनभःस्थलान्तभुवनब्रह्माण्डमाविस्फुरत्

ज्योतिःस्फाटिकलिङ्गमौलिविलसत्पूर्णेन्दुवान्तामृतैः ।
अस्तोकाप्लुतमेकमीशमनिशं रुद्रानुवाकं जपन्
ध्यायेदीप्सितसिद्धये ध्रुवपदं विप्रोऽभिषिञ्चेच्छिवम् ॥

ಪದಚ್ಛೇದ

आपाताल-नभः-स्थल-अन्त-भुवन-ब्रह्माण्डम्-आविस्फुरत्
ज्योतिः-स्फाटिक-लिङ्ग-मौलि-विलसत्-पूर्णेन्दु-वान्त-अमृतैः ।
अस्तोक-आप्लुतम्-एकम्-ईशम्-अनिशम्-रुद्र-अनुवाकम्-जपन् ।
ध्यायेत्-ईप्सित-सिद्धये-ध्रुव-पदम्-विप्रः-अभिषिञ्चेत्-शिवम् ॥

ಪದಾರ್ಥ

• आ-पाताल — ಪಾತಾಳದಿಂದ
• नभःस्थलान्त — ಆಕಾಶದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ
• भुवन-ब्रह्माण्डम् — ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳೂ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವೂ
• आविस्फुरत् — ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿರುವ
• ज्योतिः — ಜ್ಯೋತಿ
• स्फाटिक-लिङ्गम् — ಸ್ಫಟಿಕದಂತೆ ನಿರ್ಮಲವಾದ ಲಿಂಗ
• मौलि — ಶಿರೋಭಾಗದಲ್ಲಿ
• विलसत् — ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿರುವ
• पूर्णेन्दु — ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಚಂದ್ರ
• वान्त-अमृतैः — ಸುರಿಯುವ ಅಮೃತಧಾರೆಯಿಂದ
• अस्तोक — ನಿರಂತರವಾಗಿ
• आप्लुतम् — ಸ್ನಾನಗೊಂಡಿರುವ
• एकम् ईशम् — ಏಕಮಾತ್ರ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು
• अनिशम् — ಸದಾ
• रुद्रानुवाकम् जपन् — ರುದ್ರಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಾ
• ध्यायेत् — ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಬೇಕು
• ईप्सित-सिद्धये — ಬಯಸಿದ ಫಲಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ
• ध्रुवपदम् — ಶಾಶ್ವತ ಪರಮಪದಸ್ವರೂಪನನ್ನು
• विप्रः — ವೇದಪಾರಂಗತನಾದ ವಿಪ್ರನು
• अभिषिञ्चेत् शिवम् — ಶಿವನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಬೇಕು.

ಭಾವಾರ್ಥ

ವೇದಪಾರಂಗತನಾದ ವಿಪ್ರನು, ತನ್ನ ಬಯಸಿದ ಫಲಗಳ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ, ರುದ್ರಾನುವಾಕವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಾ, ಪಾತಾಳದಿಂದ ಆಕಾಶದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ ಸಮಸ್ತ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನೇ ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿರುವ ಸ್ಫಟಿಕದಂತೆ ನಿರ್ಮಲವಾದ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಆ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ಶಿರೋಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿರುವ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಅಮೃತಧಾರೆಯಿಂದ ಅಭಿಷಿಕ್ತವಾಗಿರುವ ಆ ಏಕೈಕ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಾ ಶಿವನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಬೇಕು.

ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಅರ್ಥ

ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಮಹತ್ವವೇನೆಂದರೆ, ಅಭಿಷೇಕವು ಹೊರಗೆ ನಡೆಯುವ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಮೊದಲು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬೇಕು.

ನಾವು ಶಿವಲಿಂಗದ ಮೇಲೆ ಸುರಿಸುವ ನೀರು ಒಂದು ಪ್ರತೀಕ ಮಾತ್ರ. ನಿಜವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕಾದುದು:

• ಪಾತಾಳದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಅನಂತ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ.
• ಅದರ ಶಿರೋಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ.
• ಚಂದ್ರನಿಂದ ಹರಿಯುವ ಅಮೃತಧಾರೆ.
• ಆ ಅಮೃತಧಾರೆಯೇ ನಿತ್ಯ ನಡೆಯುವ ದಿವ್ಯಾಭಿಷೇಕ.

ನಾವು ಹೊರಗೆ ಮಾಡುವ ಜಲಾಭಿಷೇಕವು, ಈ ನಿತ್ಯ ದಿವ್ಯಾಭಿಷೇಕದ ಒಂದು ಸಾಂಕೇತಿಕ ಪ್ರತಿರೂಪ.

ब्रह्माण्डव्याप्तदेहाः भसितहिमरुचाः भासमानाः भुजङ्गैः ।
कण्ठे कालाः कपर्दाः कलितशशिकलाश्चण्डकोदण्डहस्ताः ।
त्र्यक्षाः रुद्राक्षमालाः प्रकटितविभवाः शम्भवामूर्तिभेदाः ।
रुद्राः श्रीरुद्रसूक्तप्रकटितविभवाः नः प्रयच्छन्तु सौख्यम् ॥

(ಪಾಠಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.)

ಪದಾರ್ಥ

• ब्रह्माण्डव्याप्तदेहाः — ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನೇ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ದೇಹವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು.
• भसित-हिम-रुचाः — ಭಸ್ಮಧಾರಿಗಳಾಗಿ, ಹಿಮದಂತೆ ಶುಭ್ರಕಾಂತಿಯುಳ್ಳವರು.
• भासमानाः भुजङ्गैः — ಸರ್ಪಗಳನ್ನು ಆಭರಣವಾಗಿ ಧರಿಸಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವರು.
• कण्ठे कालाः — ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಕಾಲಕೂಟ ವಿಷವನ್ನು ಧರಿಸಿದವರು (ನೀಲಕಂಠರು).
• कपर्दाः — ಜಟಾಧಾರಿಗಳು.
• कलित-शशिकलाः — ಚಂದ್ರಕಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದವರು.
• चण्ड-कोदण्ड-हस्ताः — ಪ್ರಬಲವಾದ ಧನುಸ್ಸನ್ನು (ಪಿನಾಕವನ್ನು) ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದವರು.
• त्र्यक्षाः — ಮೂರು ನೇತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು.
• रुद्राक्षमालाः — ರುದ್ರಾಕ್ಷಮಾಲೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರು.
• प्रकटितविभवाः — ತಮ್ಮ ದೈವಿಕ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದವರು.
• शम्भवामूर्तिभेदाः — ಶಂಭುವಿನ ಅನೇಕ ಮೂರ್ತಿಸ್ವರೂಪಗಳು.
• रुद्राः — ಆ ರುದ್ರಸ್ವರೂಪಗಳು.
• श्रीरुद्रसूक्त-प्रकटितविभवाः — ಶ್ರೀರುದ್ರಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು.
• नः प्रयच्छन्तु सौख्यम् — ನಮಗೆ ಮಂಗಳ, ಸುಖ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಲಿ.

ಭಾವಾರ್ಥ

ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನೇ ತಮ್ಮ ದೇಹವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ, ಭಸ್ಮದಿಂದ ಅಲಂಕೃತರಾಗಿ ಹಿಮದಂತೆ ಶುಭ್ರವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ, ಸರ್ಪಗಳನ್ನು ಆಭರಣವನ್ನಾಗಿ ಧರಿಸಿರುವ, ಕಾಲಕೂಟ ವಿಷವನ್ನು ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿರುವ ನೀಲಕಂಠರು, ಜಟಾಧಾರಿಗಳು, ಶಶಿಕಲಾಧಾರಿಗಳು, ಪಿನಾಕಧನುರ್ಧಾರಿಗಳು, ತ್ರಿನೇತ್ರರು, ರುದ್ರಾಕ್ಷಮಾಲೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಶಂಭುವಿನ ಅನೇಕ ಮೂರ್ತಿಗಳಾಗಿ ಶ್ರೀರುದ್ರಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ರುದ್ರಸ್ವರೂಪಗಳು ನಮಗೆ ಸುಖ, ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಳವನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಲಿ.

ತಾತ್ತ್ವಿಕ ದೃಷ್ಟಿ

ಈ ಧ್ಯಾನಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ರುದ್ರನ ಅನೇಕ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ:

• “ब्रह्माण्डव्याप्तदेहः” — ಶಿವನು ಕೇವಲ ಕೈಲಾಸದಲ್ಲಿರುವ ದೇವತೆ ಅಲ್ಲ; ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವೇ ಅವನ ವಿರಾಟ್ ದೇಹ.
• “भसितहिमरुचः” — ಭಸ್ಮವು ವೈರಾಗ್ಯ, ಅನಿತ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧತೆಯ ಸಂಕೇತ.
• “भुजङ्गैः” — ಸರ್ಪವು ಕಾಲ, ಕುಂಡಲಿನೀಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಭಯತೆಯ ಪ್ರತೀಕ.
• “कालकूटकण्ठः” — ಲೋಕರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ವಿಷವನ್ನೂ ತನ್ನಲ್ಲೇ ಧರಿಸುವ ಕರುಣಾಮೂರ್ತಿ.
• “शशिकलाधरः” — ಮನಸ್ಸಿನ ಅಧಿಪತಿ; ಶಾಂತಸ್ವರೂಪಿ.
• “चण्डकोदण्डहस्तः” — ಅಧರ್ಮವನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ಶಕ್ತಿ.
• “त्र्यक्षः” — ಮೂರು ಕಾಲಗಳು (ಭೂತ, ವರ್ತಮಾನ, ಭವಿಷ್ಯ) ಮತ್ತು ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ದರ್ಶಿಸುವ ಸರ್ವಜ್ಞ.
• “शम्भवामूर्तिभेदाः” — ಏಕನಾದ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಶ್ರೀರುದ್ರದಲ್ಲಿ ಆ ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳ ಸ್ತುತಿಯೇ ಅಡಕವಾಗಿದೆ.

ಈ ಕಾರಣಕ್ಕೇ ಈ ಧ್ಯಾನಶ್ಲೋಕವು ಶ್ರೀರುದ್ರದ ಸಾರವನ್ನು ಕೆಲವೇ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.