ವಿಷ್ಣು ಸಹಸ್ರನಾಮಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯವೇ ಬೇಕಿಲ್ಲ. ಮಹಾಭಾರತ ಅನುಶಾಸನ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಈ ಮಹಾನ್ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ವೇದವ್ಯಾಸ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ನಮಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು “ಸ್ತೋತ್ರ” ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, “ಮಂತ್ರ” ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಕೇವಲ ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಕಾವ್ಯವಲ್ಲ; ಮಂತ್ರಸ್ವರೂಪವಾದ ದಿವ್ಯ ನಾಮಸಂಕೀರ್ತನೆ. ಈ ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 107 ಶ್ಲೋಕಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಸ್ರ — ಅಂದರೆ ಸಾವಿರ — ನಾಮಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ “ಸಾವಿರ” ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸಾವಿರವೆಂದು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು; ಅನಂತ ಗುಣ, ಅನಂತ ರೂಪ, ಅನಂತ ಮಹಿಮೆಗಳ ಸೂಚಕವಾಗಿ “ಸಹಸ್ರ” ಎಂಬ ಪದ ಬಂದಿದೆ. ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳು, ಗುಣಗಳು, ಕಾರ್ಯಗಳು, ಕರುಣೆ, ಶಕ್ತಿ — ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ಅದ್ಭುತ ದಿವ್ಯ ಕೃತಿ ಇದಾಗಿದೆ. ಇದಿನ ಮಹಿಮೆಗೇ ಭೀಷ್ಮನ ವಾಕ್ಯವೇ ಸಾಕ್ಷಿ. ಧರ್ಮರಾಜ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ: “ಕೋ ಧರ್ಮಃ ಸರ್ವಧರ್ಮಾಣಾಂ ಭವತಃ ಪರಮೋ ಮತಃ?” ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಧರ್ಮ ಯಾವುದು? ಅದಕ್ಕೆ ಭೀಷ್ಮರು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾ: “ಜಗತ್ಪ್ರಭುಂ ದೇವದೇವಮನಂತಂ ಪುರುಷೋತ್ತಮಂ । ಸ್ತುವನ್ನಾಮಸಹಸ್ರೇಣ ಪುರುಷಃ ಸತತೋತ್ಥಿತಃ ॥” - ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಭುವಾದ, ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ದೇವನಾದ, ಅನಂತನಾದ, ಪುರುಷೋತ್ತಮನಾದ ಶ್ರೀಮನ್ನಾರಾಯಣನನ್ನು ಸಹಸ್ರನಾಮಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸುವುದೇ ಮಹಾಧರ್ಮ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮುಂದೆ: “ತಮೇವ ಚಾ...
ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾ - ಅಷ್ಟಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಓಂ ಶ್ರೀ ಪರಮಾತ್ಮನೇ ನಮಃ ಅಥ ಅಷ್ಟಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ । ಅಕ್ಷರಪರಬ್ರಹ್ಮಯೋಗಃ ಅರ್ಜುನ ಉವಾಚ ಕಿಂ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮ ಕಿಮಧ್ಯಾತ್ಮಂ / ಕಿಂ ಕರ್ಮ ಪುರುಷೋತ್ತಮ । ಅಧಿಭೂತಂ ಚ ಕಿಂ ಪ್ರೋಕ್ತಮ್ / ಅಧಿದೈವಂ ಕಿಮುಚ್ಯತೇ ॥ 1 ॥ ಅಧಿಯಜ್ಞಃ ಕಥಂ ಕೋಽತ್ರ / ದೇಹೇಽಸ್ಮಿನ್-ಮಧುಸೂದನ । ಪ್ರಯಾಣಕಾಲೇ ಚ ಕಥಂ / ಜ್ಞೇಯೋಽಸಿ ನಿಯತಾತ್ಮಭಿಃ ॥ 2 ॥ ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ ಅಕ್ಷರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಂ / ಸ್ವಭಾವೋಽಧ್ಯಾತ್ಮಮ್-ಉಚ್ಯತೇ । ಭೂತ-ಭಾವೋದ್-ಭವಕರೋ / ವಿಸರ್ಗಃ ಕರ್ಮ-ಸಂಜ್ಞಿತಃ ॥ 3 ॥ ಅಧಿಭೂತಂ ಕ್ಷರೋ ಭಾವಃ / ಪುರುಷಶ್ಚಾಧಿ-ದೈವತಮ್ । ಅಧಿ-ಯಜ್ಞೋಽಹಮ್-ಏವಾತ್ರ / ದೇಹೇ ದೇಹ-ಭೃತಾಂ ವರ ॥ 4 ॥ ಅಂತಕಾಲೇ ಚ ಮಾಮೇವ / ಸ್ಮರನ್-ಮುಕ್ತ್ವಾ ಕಲೇವರಮ್ । ಯಃ ಪ್ರಯಾತಿ ಸ ಮದ್ಭಾವಂ / ಯಾತಿ ನಾಸ್ತ್ಯತ್ರ ಸಂಶಯಃ ॥ 5 ॥ ಯಂ ಯಂ ವಾಪಿ ಸ್ಮರನ್-ಭಾವಂ / ತ್ಯಜತ್ಯಂತೇ ಕಲೇವರಮ್ । ತಂ ತಮೇವೈತಿ ಕೌಂತೇಯ / ಸದಾ ತದ್ಭಾವ-ಭಾವಿತಃ ॥ 6 ॥ ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವೇಷು ಕಾಲೇಷು / ಮಾಮನುಸ್ಮರ ಯುಧ್ಯ ಚ । ಮಯ್ಯರ್ಪಿತ-ಮನೋಬುದ್ಧಿಃ / ಮಾಮೇವೈಷ್ಯಸ್ಯ-ಸಂಶಯಮ್॥ 7 ॥ ಅಭ್ಯಾಸ-ಯೋಗ-ಯುಕ್ತೇನ / ಚೇತಸಾ ನಾನ್ಯಗಾಮಿನಾ । ಪರಮಂ ಪುರುಷಂ ದಿವ್ಯಂ / ಯಾತಿ ಪಾರ್ಥಾನುಚಿಂತಯನ್ ॥ 8 ॥ ಕವಿಂ ಪುರಾಣ-ಅನುಶಾಸಿತಾರಮ್ / ಅಣೋರ್-ಅಣೀಯಂಸಮ್-ಅನುಸ್ಮರೇದ್ಯಃ। ಸರ್ವಸ್ಯ ಧಾತಾರಮ್-ಅಚಿಂತ್ಯರೂಪಮ್ / ಆದಿತ್ಯವರ್ಣಂ ತಮಸಃ ಪರಸ್ತಾತ್ ॥ 9 ॥ ಪ್ರಯಾಣಕಾಲೇ ಮನಸಾಚಲೇನ / ಭ...